Pojęcie wolności w optyce dychotomii swoi–obcy w tekstach sowieckiego ideologicznego subdyskursu o kulturze lat 1953–1957

Słowa kluczowe: wolność, sowiecki dyskurs ideologiczny, odwilż

Abstrakt

Pojęcie wolności należy do kluczowych pojęć społecznych i etyczno-moralnych w rosyjskiej lingwokulturze. Jego dychotomiczna struktura przejawia się w dwóch podstawowych realizacjach: воля i свобода. Zasadniczą kwestią dla zrozumienia jego funkcjonowania w warunkach totalitarnych jest uwzględnienie realnego stosunku nadawców do kwestii wolności oraz analiza retorycznego wykorzystania tego konceptu w tekstach propagandowych i dokumentalnych. Przeanalizowany materiał pozwala stwierdzić, że tradycyjna dla rosyjskiej lingwokultury dychotomia свободаволя uległa w ramach badanego dyskursu znaczącej reinterpretacji, która polegała w pierwszej kolejności na wyeliminowaniu drugiego z jej elementów jako konotującego brak ograniczeń i jednocześnie nacechowanego pozytywnie, a zatem, z punktu widzenia propagandy systemu, potencjalnie szkodliwego oraz aktualizacji trzech kategorii odpowiadających trzem zasadniczym zbiorowościom, o których mowa w dyskursie. Pierwszą z nich jest kategoria MY (SWOI), której odpowiada настоящая свобода, drugą – kategoria ONI (OBCY, wróg zewnętrzny, мнимая свобода), trzecią – ONI (OBCY, wróg wewnętrzny, произвол).

Bibliografia

Afiani V.Û. (red.) 2001: Apparat CK KPSS i kul'tura, 1953–1957: Dokumenty, Moskva: Rosspèn.

Arutûnova N.D. 2003: Volâ i svoboda, [w:] Arutûnova N.D. (red.), Logičeskij analiz âzyka. Kosmos i Haos: konceptualʹnye polâ poradka i besporâdka, Moskva: Indrik, 73–99.

Benveniste È. 1995: Slovarʹ indoevropejskih socialʹnyh terminov, t. 1, Moskva: Progress-Univers.

Egorova O.S., Kirillova O.A. 2012: „Svoboda” i „volâ” kak klûčevye koncepty russkoj kulʹtury, Âroslavskij pedagogičeskij vestnik 4/1, 161–167.

Fedotov G.P. 1992: Rossiâ i svoboda, [w:] Fedotov G.P., Sudʹba i grehi Rossii, t. 2, Sankt-Petersburg: Sofiâ, 276–303.

Kataeva N.M. 2005: Volâ, [w:] Karasik V.I., Sternin I.A. (red.) Antologiâ konceptov, t. 1, Volgograd: Paradigma, 42–58.

Lihačev D. 1981: Zametki o russkom, Moskva: Sovetskaâ Rossiâ.

Ožegov S.I. (sost.) 1953: Slovarʹ russkogo âzyka, Moskva: Gosudarstvennoe izdatelʹstvo inostrannyh i nacionalʹnyh slovarej.

Petrovyh Н.М. 2002: Koncepty volâ i svoboda v russkom âzykovom soznanii, Izvestiâ uralʹskogo gosudarstvennogo universiteta 24, 207–217.

Sadowski J. 2009: Między Pałacem Rad i Pałacem Kultury. Studium kultury totalitarnej, Kraków: Libron.

Šmelev A.D. 2002: Russkaâ âzykovaâ modelʹ mira, Moskva: Âzyki slavânskoj kulʹtury.

Vežbicka A. 1999: Semantičeskie universalii i opisanie âzykov, Moskva: Âzyki russkoj kulʹtury.

Zemszał P. 2017: Relacje władza — artysta w sowieckim ideologicznym subdyskursie o kulturze w latach 1953–1957, [w:] Sładkiewicz Ż, Klimkiewicz A. (red.), Perswazja językowa w różnych dyskursach, t. 1, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 187–203.

Zemszał P. 2018a: Kultura — ideologia — metafora. Metaforyczne dychotomie związane z kategoriami SWOICH i OBCYCH w ideologicznym subdyskursie o kuturze w ZSRR w latach 1953–1957, Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

Zemszał P. 2018b: Ideologema i ideologemnoe slovo — k opredeleniû terminov, Przegląd Rusycystyczny 2(166), 150–170.

Zlobin A.A. 2007: Svoboda i volâ: sopostavitelʹnyj aspekt harakteritiki, Vestnik VGU. Filologiâ. Žurnalistika 2, 56–59.

Opublikowane
2019-12-21
Jak cytować
Zemszał, Piotr. 2019. „Pojęcie wolności W Optyce Dychotomii swoi–obcy W Tekstach Sowieckiego Ideologicznego Subdyskursu O Kulturze Lat 1953–1957”. SOCJOLINGWISTYKA 33(1): 113-25. https://socjolingwistyka.ijp.pan.pl/index.php/SOCJO/article/view/22 (23 styczeń 2020).
Dział
ROZPRAWY I ARTYKUŁY