Fleksyjne wykładniki stylizacji na polszczyznę Żydów w przedwojennym szmoncesie kabaretowym

Słowa kluczowe: stylizacja językowa, fleksja, polszczyzna Żydów, szmonces, kabaret w Polsce

Abstrakt

Artykuł jest poświęcony stylizacji językowej w przedwojennych szmoncesach kabaretowych. Przyjmując perspektywę lingwistyczną, autorka analizuje zjawiska fleksyjne, które stały się językową kanwą szmoncesów: błędy związane niedostateczną znajomością polszczyzny oraz  interferencje wewnętrzne i zewnętrzne (z językiem jidysz). W tekstach kabaretowych zabiegi te pełnią funkcję identyfikacyjną (wskazują na żydowskiego bohatera utworu) i gatunkotwórczą, służą także wywołaniu efektu komicznego. Analiza środków wykorzystanych przez autorów szmoncesów jest rozszerzeniem i uzupełnieniem badań nad polszczyzną Żydów w tekstach literackich
i ludowych, które w latach 80. XX w. prowadziła Maria Brzezina.

Bibliografia

Altbauer M. 2002: Wzajemne wpływy polsko-żydowskie w dziedzinie językowej, wyb. i oprac. M. Brzezina, Kraków: Polska Akademia Umiejętności.

Appignanesi L. 1990: Kabaret, tłum. A. Kreczmar, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Berman I. 1937: Co to jest szmonces? Pierwsza przejażdżka po Nowaczyńskim, Sygnały 34, 8.

Brzezina M. 1986: Polszczyzna Żydów, Warszawa–Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Brzezina M. 2009: Socjostylistyka a dzieje literatury polskiej. Studia nad stylizacją językową w utworach literackich, Kraków: Collegium Columbinum.

Cała A., Węgrzynek H., Zalewska G. 2000: Historia i kultura Żydów polskich. Słownik, Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.

Ciesłowska K. 2017: Realizacja stylizacji na polszczyznę Żydów w angielskich przekładach „Meira Ezofowicza” Elizy Orzeszkowej, Language and Literary Studies of Warsaw 7, 72–86, https://www.researchgate.net/publication/327034368... [4.03.2019].

Dąbrowska A., Pasieka M. 2014: Badania błędów cudzoziemców prowadzone w Szkole Języka Polskiego i Kultury dla Cudzoziemców UWr, [w:] Dąbrowska A., Dobesz U. (red.), 40 lat wrocławskiej glottodydaktyki polonistycznej. Teoria i praktyka, Wrocław: Oficyna Wydawnicza ATUT, 331–342.

Dubisz S. 1996: O stylizacji językowej, Język Artystyczny 10, 11–21.

Fleischer M. 2002: Konstrukcja rzeczywistości, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

Fox D. 2004: Teatralny rodowód Lopka. Na marginesie szmoncesu, [w:] Udalska E. (red.), Żydzi w lustrze dramatu, teatru i krytyki teatralnej, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 185–201.

Geller E. 1994: Jidysz — język Żydów polskich, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Jadacka H. 2009: Kultura języka polskiego. Fleksja, słowotwórstwo, składnia, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Kamińska M. 1991: Stylizacja na polszczyznę Żydów w łódzkich tekstach mówionych, Prace Językoznawcze 19, 78–81.

Kasperek J. 2012: Stylizacja językowa na polszczyznę Żydów w utworze Karola Miarki „Mosiek Spekulant”, Język w Komunikacji 2, 103–110.

Krukowski K. 1982: Mała antologia kabaretu, Warszawa: Wydawnictwa Radia i Telewizji.

Lechoń J. 1967: Dziennik, Londyn: Wydawnictwo Wiadomości.

Sawicka J. 1986: Julian Tuwim, Warszawa: Wiedza Powszechna.

Siuciak M. 1994: Stylizacja wypowiedzi żydowskich w sztukach najpopularniejszych śląskich dramatopisarzy z drugiej połowy XIX wieku, Prace Językoznawcze 22: Studia historycznojęzykowe, red. A. Kowalska, Katowice, 122–135.

Sławiński J. 2000: Szmonces, [w:] Sławiński J. (red.), Słownik terminów literackich, wyd. 3, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Słonimski A. 1975: Alfabet wspomnień, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Szapiro P. 2007: Przedmowa, [w:] Zaruba J., Żółtko i Eierweiss: żydowskie twarze, Warszawa: Rosner i Wspólnicy.

Uścińska A. 2012: Elegia starozakonna, czyli szmonces w kabarecie polskim jako żart z pogranicza kultur, [w:] Fox D., Mikołajczyk J. (red.), Jaki jest kabaret?, Katowice: Oficyna Wydawnicza Wacław Walasek, 93–114.

Uścińska A. 2014: Szmonces w polskim kabarecie dwudziestolecia międzywojennego, [w:] Brzozowska D., Chłopicki W. (red.), Humor polski, Kraków: Tertium, 495–517.

Zawada A. 1995: Dwudziestolecie literackie, Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 129–130.

Żebrowski R. 2003: Szmonces, [w:] Borzymińska Z., Żebrowski R. (red.), Polski słownik judaistyczny: dzieje, kultura, religia, ludzie, t. 2, Warszawa: Prószyński i S-ka.

Żółkiewska A. 2013: „Dowcipkująca głupota”, czyli czym jest szmonces, Cwiszn 1–2, 35–41.

Opublikowane
2019-12-21
Jak cytować
Krasowska, Anna. 2019. „Fleksyjne wykładniki Stylizacji Na Polszczyznę Żydów W Przedwojennym Szmoncesie Kabaretowym”. SOCJOLINGWISTYKA 33(1): 243-54. https://socjolingwistyka.ijp.pan.pl/index.php/SOCJO/article/view/31 (23 styczeń 2020).
Dział
ROZPRAWY I ARTYKUŁY